Αριθμητικά λέγονται οι λέξεις που φανερώνουν αριθμούς ή παράγονται από ονόματα αριθμών.
Τα αριθμητικά είναι επίθετα, ουσιαστικά και επιρρήματα.
Τα αριθμητικά επίθετα είναι απόλυτα, τακτικά, χρονικά, πολλαπλασιαστικά και αναλογικά.
Τα απόλυτα αριθμητικά φανερώνουν απλώς ένα ορισμένο πλήθος από όντα:
εἷς (ὁπλίτης), μία (ναῦς), ἕν (ὅπλον), δέκα (τάλαντα).
Τα Απόλυτα Αριθμητικά από το πέντε ως το ἑκατὸν είναι άκλιτα:
οἱ πέντε ὁπλῖται, τῶν πέντε ὁπλιτῶν, τοῖς εἴκοσιν ὁπλίταις, τῶν τριάκοντα τυράννων κτλ.
ΚΑΙ από το διακόσιοι, -αι, -α και πέρα είναι τρικατάληκτα επίθετα με τρία γένη και κλίνονται μόνο στον πληθυντικό:
οἱ διακόσιοι ὁπλῖται, τῶν διακοσίων ἡμερῶν, τοῖς διακοσίοις ὅπλοις – οἱ τριακόσιοι ὁπλῖται, τῶν τριακοσίων νεῶν κτλ.· έτσι και χίλιοι, -αι, -α
Τα τακτικά αριθμητικά φανερώνουν την τάξη,
δηλ. τη θέση που κατέχει ένα ορισμένο ον σε μια σειρά από όμοιά του:
πρῶτος (μήν), δευτέρα (ἡμέρα), τρίτον (ἔτος)
αυτά λήγουν ως το 19 σε -τος (εκτός από το δεύτερος, ἕβδομος, ὄγδοος)
και από τα 20 και πέρα σε -στός: (τρία) τρίτος, (ἓξ) ἕκτος – (εἴκοσι) εἰκοστὸς – ἑκατόν (ἑκατοστός).
Κλίνονται ως τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης σε -ος, -η, -ον ή-ος, -α, -ον:
τακτικά: πρῶτος, πρώτη, πρῶτον – δεύτερος, δευτέρα, δεύτερον κτλ.
Τα χρονικά αριθμητικά φανερώνουν χρόνο,
δηλ. ποια ημέρα, από τότε που άρχισε, τελειώνει κάποια ενέργεια
αυτά σχηματίζονται από το θέμα των τακτικών και λήγουν σε -αῖος:
(δεύτερος) δευτεραῖος, (τρίτος) τριταῖος, (τέταρτος) τεταρταῖος κτλ.
(αυτός που γίνεται τη δεύτερη, την τρίτη, την τέταρτη κτλ. ημέρα από την ημέρα που άρχισε)
π.χ. δευτεραῖος ἀφίκετο (= έφτασε τη δεύτερη ημέρα από τότε που ξεκίνησε).
Κλίνονται ως τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης σε -ος, -η, -ον ή-ος, -α, -ον:
χρονικά: δευτεραῖος, δευτεραία, δευτεραῖον – τριταῖος, -αία, -αῖον κτλ.
Τα πολλαπλασιαστικά αριθμητικά (όπως και στη νέα ελληνική) φανερώνουν από πόσα απλά μέρη απαρτίζεται κάτι
αυτά λήγουν σε –πλοῦς και τα περισσότερα σχηματίζονται από το θέμα των απόλυτων αριθμητικών:
(τρία) τριπλοῦς, (ἐννέα) ἐννεαπλοῦς, (δέκα) δεκαπλοῦς.
Κλίνονται όπως τα συνηρημένα τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης σε
-ους, -ῆ, -οῦν
Τα αναλογικά αριθμητικά (όπως και στη νέα ελληνική) φανερώνουν ποια είναι η αναλογία ενός ποσού προς ένα άλλο του ίδιου είδους,
δηλ. πόσες φορές το ένα είναι μεγαλύτερο από το άλλο· αυτά λήγουν σε -πλάσιος
και τα περισσότερα σχηματίζονται από το θέμα των απόλυτων αριθμητικών:
(δύο, θ. δι-) διπλάσιος, (τρία) τριπλάσιος.
Κλίνονται ως τρικατάληκτα επίθετα της β΄ κλίσης σε -ος, -η, -ον ή-ος, -α, -ον:
αναλογικά: διπλάσιος, -ία, -ιον – τριπλάσιος, -ία, -ιον κτλ.
Τα αριθμητικά ουσιαστικά σημαίνουν αφηρημένη αριθμητική ποσότητα,
δηλ. πλήθος από όμοιες μονάδες οποιουδήποτε είδους.
Αυτά είναι όλα θηλυκά (αφηρημένα ουσιαστικά) σε -ὰς
και τα περισσότερα σχηματίζονται από το θέμα των απόλυτων αριθμητικών επιθέτων:
δυ-ὰς (= σύνολο από δύο μονάδες), τρι-ὰς (= σύνολο από τρεις μονάδες) κτλ.
Κλίνονται όπως τα θηλυκά οδοντικόληκτα της γ΄ κλίσης σε
-άς, γεν. -άδος: ἡ δυάς, τῆς δυάδος κτλ. – ἡ τριάς, τῆς τριάδος κτλ
Τα αριθμητικά επιρρήματα της αρχαίας ελληνικής φανερώνουν πόσες φορές επαναλαμβάνεται κάτι.
Αυτά λήγουν σε -άκις ή -κις και τα περισσότερα σχηματίζονται από το θέμα των απόλυτων αριθμητικών επιθέτων:
πεντ-άκις (πέντε φορές), ἑξ-άκις (έξι φορές), ἑπτά-κις (εφτά φορές).
Αλλά των τριών πρώτων αριθμητικών τα επιρρήματα είναι:
του εἷς – ἅπαξ (= μία μόνο φορά), του δύο – δὶς (= δύο φορές), του τρία – τρὶς (= τρεις φορές).
Του ἐννέα είναι το ἐν-άκις (= εννέα φορές).
Κεντρικό Κατάστημα:
Σκρα 16,
Ορεστιάδα.
68 200
+30 25520 27546
+30 21022 08179
ΑΡ. ΓΕΜΗ: 179678421000
©Omilos Eukleidi 2026. All rights reserved.