Παραθετικά Επιθέτων

Παραθετικά σχηματίζουν τα επίθετα, τα επιρρήματα αλλά και οι επιθετικές μετοχές. 

Δεν έχουν παραθετικά όμως όσα επίθετα δηλώνουν ύλη (ligneus-36), τόπο (marinus-3, Actiacus-14) ή χρόνο, μέτρο, συγγένεια ή καταγωγή (Parmensis-14), τέλεια ή αρνητική έννοια (serenus-13, immortalis -34, αθάνατος), προέρχονται από ουσιαστικά (sonorus-27, ηχηρός από το sonor) ή έχουν ως α΄ συνθετικό τις προθέσεις super-(supervacaneus-36), per-, prae-. Εξαιρείται το superbus (3). Το praecox (25), σύμφωνα με τη γραμματική του Τζερεφού Δ. και του Σκάσση Ερ., δεν σχηματίζει παραθετικά. 

Α. Σχηματισμός 

α) Ο συγκριτικός βαθμός προκύπτει από την προσθήκη της κατάληξης -ior (για το αρσενικό και θηλυκό) και -ius (για το ουδέτερο) στο θέμα του επιθέτου, το οποίο το βρίσκουμε πάντα από τη γενική ενικού αν αφαιρέσουμε την κατάληξη -i (για τα 2κλιτα) και -is (για τα 3κλιτα). 

π.χ. 

β) Ο υπερθετικός βαθμός, αντίστοιχα, προκύπτει από την προσθήκη της κατάληξης -issimus, -issima, -issimum στο θέμα της γενικής. 

Εξαιρούνται τα δευτερόκλιτα και τριτόκλιτα επίθετα που το αρσενικό γένος στην ονομαστική του ενικού λήγει σε -er. Σε αυτά τα επίθετα, για τον σχηματισμό του υπερθετικού, προσθέτουμε την κατάληξη -rimus, -rima, -rimum στην ονομαστική ενικού του αρσενικού γένους. 

π.χ. 

Αξιοπρόσεκτες παρατηρήσεις 

  • Τα επίθετα facilis (36), similis (14) σχηματίζουν τον υπερθετικό με την κατάληξη -limus, -a, -um (στο θέμα του θετικού): facillimus, -a, -um / simillimus, -a, -um
  • Το επίθετο dexter, -tra, -trum (34) (= δεξιός) σχηματίζει συγκριτικό dexterior, -ior, -ius και υπερθετικό dextimus (γιατί το επίθετο dexter σπανιότερα απαντά και ως dexter, -era, -erum).
  • Το επίθετο maturus, -a, -um (27) σχηματίζει ομαλό συγκριτικό maturior, maturior, maturius και υπερθετικό maturissimus, -a, -um αλλά και maturrimus, -a, -um

Έχουν διπλό υπερθετικό: 

  • Τα δευτερόκλιτα επίθετα που πριν από την κατάληξη -us έχουν φωνήεν e, i, u σχηματίζουν τα παραθετικά τους περιφραστικά, με τη βοήθεια των παραθετικών του επιρρήματος magnopere.

  nimius, -a, -um  ->  magis nimius, -a, -um  ->  maxime nimius, -a, -um (25) 

  • Τα δευτερόκλιτα επίθετα που λήγουν σε -quus, -a, -um όμως σχηματίζουν κανονικά τα παραθετικά, π.χ. aequus: aequior, -ior, -ius / aequissimus, -a, -um (21)

Παραθετικά επίθετα χωρίς θετικό βαθμό (γιατί σχηματίστηκαν από προθέσεις ή επιρρήματα):

Επίθετα χωρίς υπερθετικό: 

Ανώμαλος σχηματισμός παραθετικών:

  • Το επίθετο paucus απαντά παραθετικά στον πληθυντικό κυρίως αριθμό: pauci, -ae, -a -> pauciores, -iores, -iora -> paucissimi, -ae, -a
  • Του επιθέτου libens συναντούμε μόνο το επίρρημα libenter (6)

Τα επίθετα που συναντούμε στα κείμενά μας και τα παραθετικά τους:

Β. Κλίση παραθετικών 

α. Ο συγκριτικός των επιθέτων κλίνεται, όπως τα τριτόκλιτα δικατάληκτα επίθετα, αλλά σχηματίζουν: 

  • αφαιρετική ενικού, όλων των γενών: -e
  • ονομ., αιτιατ., κλητ. πληθ. ουδετέρου γένους: -a
  • γενική πληθυντικού, όλων των γενών: -um

Εξαιρείται ο συγκριτικός του multi, -ae, -a που είναι plures, plura / pluria και στη γενική πληθυντικού κάνει plurium (όμοια και το complures -34). 

Να θυμίσουμε ότι στα τριτόκλιτα επίθετα έχουμε: 

  • αφαιρετική ενικού: -i
    • πληθυντικός ουδετέρου: -ia
    • γενική πληθυντικού: -ium 

Ενώ στην τριτόκλιτη μετοχή του Ενεστώτα: αφαιρετική ενικού σε -e, αν είναι επιρρηματική, σε -i, αν είναι επιθετική μετοχή (ως επιθετ. προσδιορισμός), πληθυντικό ουδετέρου, ονομαστική, αιτιατική και κλητική σε -ia και γενική πληθυντικού όλων των γενών σε -ium. 

β. Ο υπερθετικός των επιθέτων κλίνεται, όπως τα δευτερόκλιτα τρικατάληκτα επίθετα. 

Παραθέτουμε την κλίση ενός επιθέτου στον συγκριτικό βαθμό. 

Skip to content